Hoi Jos en andere Schaakvrienden,
Wat een opgave!! Nachtenlang heb ik wakker gelegen van het volgende diagram:
Ik dacht dat dit een fantastische manier van zwart was om een remise uit het vuur te slepen. Wit is namelijk in een verlammende zettendwang. Totdat op 23 mei jl mijn kleindochter geboren werd. Te vroeg! En toen opeens schoot het als een flits door mij heen: Je kan bij het schaken ook te vroeg zijn! Als zwart in deze zelfde stelling aan zet zou zijn, zou wit winnen! Wat een wonder1 Wit moet niet te vroeg bij deze stelling aankomen, maar een vertragingszetje uitvoeren. Een gevoel van euforie doorsijpelde mijn lichaam. Eindelijk zag ik de Jaap Grinwis eindspelbokaal naderbij komen. Maar laten we bij het begin beginnen:
Jos, Jos, Jos, wat heb je ons aangedaan. Deze diagramstelling bewijst eens te meer dat snelschaken een contradictio in terminis is. Schaken hoor je niet snel te doen. Over deze stelling kan je een heel boek schrijven. En stel dat ik hem in een rapid-partij voor mijn neus zou krijgen dan zou ik weigeren om zomaar wat te gaan schuiven. Nee, ik zou zoals gewoonlijk fier door mijn klok gaan terwijl ik slechts vijf procent van mijn mogelijkheden uitgerekend had. Hoe kan een mens een zet uitvoeren zonder de volledige consequenties te overzien?
Laat ik eerlijk zijn. Een mens moet zijn eigen beperkingen kennen. In de gewone competitie ben ik ooit vierde geworden, maar dat zal ik niet snel meer kunnen evenaren. Ik ben een wiskundige en ik hou van redeneren. Dus had ik dit jaar mijn zinnen gezet op de Jaap Grinwis Eindspelbokaal. Niet in de laatste plaats omdat Jaap zo’n sportieve speler was waar ik altijd met veel plezier van verloor. Helaas zat ik in het begin van het seizoen in Oeganda en had ik zowaar de eerste opgave gemist, maar sindsdien ben ik toch aan een aardige inhaalrace bezig. En nu moet ik dan mijn slag slaan. Alleen de tijd! Ik heb 8 kinderen, 20 weeskinderen en 400 schoolkinderen in Afrika om voor te zorgen. En deze stelling was opeens veel ingewikkelder dan alle vorige samen. Help!
Ik besloot om hulp te zoeken. Aangezien ik geen Fritz op mijn computer heb, zocht ik steun bij allen die mij bij mijn vorige oplossingen geholpen hebben. Eerst maar bij mijn familie geprobeerd. Alleen begrepen mijn vrouw en dochters de opmerking dat het een voordeel is om met wit te spelen niet helemaal:
Erg wit inderdaad, maar schaken kunnen ze nog steeds niet. Daarom wendde ik mij fluks tot mijn andere Zambiaanse vriendinnen:
Maar helaas, ze wilden wel graag met me naar de disco, maar de term en passant zei ze helaas weinig.
Dan Luuk maar gemaild, mijn redder in nood. Hij meldde echter dat hij schaakles moest geven aan 1 van zijn VMBO studenten:
Tsja, een hard bestaan, VMBO docent.
Dan toch nog maar snel met Bobby Fisher gebeld. Kreeg ik zijn Filippijnse vrouw aan de lijn:
Die vertelde me doodleuk dat Bobby dood zou zijn!? Nou ja zeg, als je geen zin om met me te praten, zeg dat dan gewoon!
De Afrikaanse grootmeesters waren ook al verwikkeld in hun eigen partijen tegen een aantal niet onaantrekkelijke tegenstanders.
En zelfs de Massai die mij vorige keer nog zo goed geholpen hadden, waren nu met andere zaken bezig. Het blijkt dat ze gehoord hebben dat van Kooten binnenkort een feestje gaat geven:
Als laatste redmiddel heb ik de stoute schoenen aangetrokken en Jan Seeleman opgebeld. Die hield een heel lang verhaal over religie en schaken dat ik niet helemaal kon volgen:
Maar een oplossing was ook van die kant niet te verwachten.
Nee dan Maarten Post! De man die zo goedgemutst is sinds hij in de viertallen competitie speelt. Pas geleden heb ik de viertallen van de Zwarte Dame (uit Kruiningen) en de Willige Dame (uit Dordrecht) gezien:
Ik speel volgend jaar ook graag bij de viertallen!!!
Maarten dus; mijn directe tegenstander, die wilde mij wel een adviesje geven: h7 moest gespeeld worden en dan zou er wel een plus remise inzitten!
Ja, ja, van Kooten op een dwaalspoor zetten zeker? (When you see a good move, look for a better one! - Emanuel Lasker) Nee Maarten, h7 gaat hem echt niet worden, helaas.
Het leek erop of van Kooten helemaal op zichzelf aangewezen was. Met de moed der wanhoop heb ik mij een aantal uren op de stelling gestort. En ik heb hem vooral proberen te begrijpen. Na deze introspectie ben ik ervan overtuigd dat ik met wit zou winnen, maar ik moet wel toegeven dat ik niet alle varianten tot op de bodem heb kunnen uitzoeken. Tijd!! Geef mij meer tijd!
Gaat ie dan:
Wat opvalt is dat Wit een pion voor staat, dus zou je zeggen dat het niet zo verwonderlijk is dat hij zou winnen, maar daar tegenover staat dat zijn paard verschrikkelijk niks staat te doen en dat het ook niet zo makkelijk is om zijn h pion te laten promoveren. Zwart op zijn beurt zal moeten proberen vooral de twee witte pionnen van het bord te krijgen en kan daar zelfs zijn loper voor offeren want T+P tegen T lijkt mij heel moeilijk te winnen voor wit. Hoe meer varianten je uitprobeert des te meer krijg je een gevoel waarom elk stuk staat waar het staat.
Eerst zal ik mijn meest elegante oplossing geven die gebaseerd is op het volgende idee: Ik begreep na enig nadenken dat het geen zin heeft om direct h7 te spelen. Het idee is om eerst alvast Pg7 te spelen om dat paard later te gaan redden. Je geeft dan de h-pion op, maar je wint de loper op c7. Daarna is de tactiek van zwart gericht op het veroveren van het paard en wit gaat er alles aan doen om dat te voorkomen. Zodra dat lukt heeft wit T + P + pion tegen T + pion voor zwart en dat is volgens mij theoretisch gewonnen. En als de torens afgeruild zijn is het P+pion tegen pion en dat is natuurlijk ook gewonnen.
Dit is de mooiste lijn (ik weet niet zeker of het ook de hoofdlijn is, maar ik zal dadelijk ook andere varianten geven):
1. Pg7 Txh6
2. Tc5 schaak Kd4
3. Tc4 schaak Ke5
4. Txc7 Kf6
5. Pe8 schaak Kf7
6. Tc8 Te6
7. Kd1 Tg6
8. Pc7 Tc6
9. Kd2 Tc5
10. Tf8 Kxf8
11. Pe6 schaak en wit wint
Voordat ik hier nader op in ga zal ik uitleggen waarom 1 h7 niet werkt:
Dan gaat zwart eerst schaak geven: Te6 schaak. Dan moet de witte koning de pion los laten (bv 2.Kf2) Daarna speelt zwart Th6. En het resultaat is remise:
Wit kan de loper wel op gaan halen door met de toren schaak te geven op c5 maar dan slaat de zwarte koning de pion op d3. En daarna kan zwart met de toren de h pion ook slaan en is remise een feit.
Laten we dan ook direct maar laten zien waarom andere beginzetten niet werken:
1. Pf6 Leuk geprobeerd, als zwart met zijn pion zou pakken kan wit inderdaad gaan promoveren, maar dat doet zwart natuurlijk niet:
1 ……..Txf6
2 Th6 Wit denkt door zijn paard te offeren de h lijn open gemaakt te hebben om zijn pion te ondersteunen met zijn toren en de zwarte toren staat zijn eigen loper in de weg dus hij lijkt te laat te komen, maar hij kan ruimen met tempo winst door schaak te geven:
2……… Te6 schaak En remise want de zwarte koning pakt de d pion en de zwarte loper kan geofferd worden om de h pion tegen te houden.
Ook 1 Tc5 schaak werkt niet. Het idee is wederom leuk: De zwarte toren weglokken zodat hij de h –pion niet aan kan vallen, maar helaas gaat het niet werken:
1……….Txc5
2 Pg7 Voorkomt dat de zwarte toren naar h5 kan:
Maar zwart speelt dan rustig Le5 en wit kan niet meer promoveren.
Dan nu: De Pg7 variant:
Na Pg7 moet zwart wel nemen op h6, anders gaat wit wel Th5 spelen en dan is promotie alleen door groot materiaal verlies te voorkomen.
2. Tc5 schaak Wit gaat nu de loper ophalen.
2 ……………….Kd4 De zwarte koning blijft bij de witte d pion in de buurt. Als wit nu de loper ophaalt, zou zwart Th2 schaak spelen, en daarna die d pion ophalen wat weer remise op zou leveren.
Daarom moet wit eerst het volgende spelen:
3. Tc4 schaak Dit dwingt de zwarte koning afstand te nemen van de witte d-pion.
3. ………………Ke5 Een very sneaky zet. Zwart gaat met zijn koning het witte paard aanvallen. Een mooi plan om remise af te dwingen.
4. Txc7 Deel 1 is volbracht. De loper is veroverd, maar nu moeten het paard en de pion nog gered worden en dat is niet zo makkelijk als het lijkt.
4…………………Kf6
Het lijkt nu of zwart Txe7 toelaat. Na Kxe7 volgt immers de vork Pf5 schaak. Maar voordat zwart Kxe7 speelt, speelt hij natuurlijk eerst Th2schaak en daarna pas Kxe7.
5. Pe8 schaak
5. ………………..Kf7 De koning valt het paard weer aan, en dat kan geen kant op: Op d6 en f6 wordt hij door de pion geslagen; op g7 door de koning. En de witte toren blijkt nu opeens zijn eigen paard in de wg te staan.
Er zit nu niets anders op dan het paard te gaan dekken:
6. Tc8
6. ………………..Te6-schaak Natuurlijk niet het paard aanvallen met Th8, anders volgt Pd6-schaak en verliest zwart zijn toren. Zwart hoopt op Kd2 waarna remise verzekerd zou zijn.
7. Kd1 De zet waar ik dus het allerlangst over na heb moeten denken. Wit moet afwachten. Kd2 gaat hem niet worden want dan kom je dadelijk op de stelling uit die in het begin van dit verslag heb laten zien met wit aan zet. En zwart moet juist aan zet zijn!
7………………….Tg6 Zwart dreigt met Tg8 het paard definitief te gaan veroveren. Wit heeft dus niets anders dan het wegspelen van het paard naar c7. (ook Ta8 gaat hem niet worden)
8. Pc7
8…………………Tc6 Maar nu heeft zwart het paard weer via de andere kant gepend. En zie: als het paard beweegt, valt de toren. Beweegt de toren, dan valt het paard. Welk een prachtige penning!! Ontroerend. Op zo’n moment ben je er trots op dat je voor de Penning speelt.
9. Kd2 De redding voor wit! De stelling uit het begin staat op het bord maar nu is zwart aan zet:
Deze stelling is zo mooi dat hij een nadere analyse waard is: Als wit op de zevende zet Kd2 ipv Kd1 had gespeeld. Had zwart dezelfde dreiging uitgevoerd en had wit nu in deze stelling aan zet geweest. Dan had het dus remise geworden: Wit kan niet met zijn paard of toren spelen. Dus moet hij wel met zijn pion of Koning spelen. Maar dan geeft hij de zwarte toren een veld op de c-lijn om zodoende de penning te handhaven. Bv:
9 . d4 Td4
10. d5 Kg6 en remise
Want wat moet wit nog doen. Schaak geven met Tg8 helpt niet omdat zwart dan met Kf7 diezelfde toren weer aanvalt. Als die toren vervolgens niet terug gaat dan valt het paard.
De d- pion kan niet naar voren omdat ie dan door de zwarte e-pion geslagen wordt. En na Kd3 volgt Tc1. Maar gelukkig voor wit is zwart aan zet!!! En die heeft alleen maar desastreuze zetten: Alles verliest:
9………………….Tc5 Dit is het enige veld waar de toren nog naar toe kan zonder de penning los te laten. Maar het antwoord van wit ligt voor de hand:
10. Tf8-schaak
10…………….Kxf8
11. Pe6 schaak en wit wint!!!!!!
En dan nu nog wat varianten:
Wellicht kan zwart op zet 9 denken: Ik sta hier met mijn toren twee stukken in bedwang te houden. Laat ik maar een ander stuk gaan verzetten. Werkt helaas niet:
Zie:
9………….Kg7
10. Pe8-schaak en wit wint
Of:
9……………Kf6
10. Pd5-schaak en wit wint.
Of:
9…………….Kg6
10 Pd5 Tx c8
11 Pxe7-schaak en wit wint
Verreweg de beste praktische kans is voor zwart om de penning op te heffen door zijwaarts te bewegen met de toren bv 9 …………Tb5
Hier heb ik niet de tijd gevonden om alle varianten uit te denken, maar dit is ook voor wit gewonnen. De beste tactiek lijkt me om met de toren, paard en Koning de zwarte pion op te gaan halen en tegelijkertijd je eigen pion te beschermen, vooral de pionnen niet af te ruilen:
Zo dat was de hoofdlijn. Nu nog een aantal zijvarianten. Zwart kan hopen op een remise door 1 ……… Lf4 te antwoorden. Maar dan kan wit torenruil af dwingen en moet zwart daarna zjn loper offeren om de h pion tegen te houden. Blijft over P+pion tegen kale Koning, gewonnen voor wit:
Variant:
1. Pg7 Lf4
2. h7 Th6
3. Tc5-schaak Kb3
4. Th5 Txh5
5. Pxh5 Le5
En wit wint door met het paard het promotieveld h8 te dekken.
Nog wat zijvarianten bij de hoofdlijn:
Ik had gezegd dat 8. Ta8 niet ging werken om de toren te redden:
Een mogelijke remise:
8. Ta8 Tc6 Ontneemt het enige vluchtveld van het paard. De toren blijft op de c-lijn. Dus het paard kan niet weg.
9. Ke2 Tc2-schaak 10. Ke3 Tc1 11. d4 Tc3-schaak 12. Ke4 Tc1 13. Ke5 Tc2 14. Pd6+ exd6-schaak 15. Kxd6 Td2 16. d5 Td1 remise toch?
Schaak geven op de 8e zet gaat zwart ook niet helpen:
8 ……Tg1-schaak 9. Kc2 Tg2-schaak 10. Kb3 Td2 11. Kc3 Td1 12. Kc2 en wit is bevrijd.
Meer varianten in mijn volgende roman: “Chess is mental torture”
Zo dit lijkt me voorlopig wel genoeg. Ik zie dat het tijd is om de oplossing op te sturen. Gegroet, schaakvrienden!!! En tot het volgende probleem.
Arie.
PS: Ik heb gehoord dat de oude dame uit Charlois ook een viertal ingeschreven heeft voor volgend seizoen:
